Κεφάλαιο 4: Πώς διαβάζουμε σωστά την Αγία Γραφή
Η Αγία Γραφή είναι ένα ιερό βιβλίο που χρειάζεται να διαβάζουμε με πίστη, προσοχή και ταπεινοφροσύνη. Δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε από την αρχή όλες τις δύσκολες λέξεις ή να καταλαβαίνουμε αμέσως κάθε βιβλικό χωρίο. Η γνωριμία μας με τον λόγο του Θεού είναι μια πορεία που συνεχίζεται σε ολόκληρη τη ζωή μας.
Δεν διαβάζουμε την Αγία Γραφή μόνο για να αποκτήσουμε γνώσεις. Τη διαβάζουμε για να γνωρίσουμε καλύτερα τον Θεό, να καταλάβουμε τη διδασκαλία του Χριστού και να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο ζούμε. Η ανάγνωση πρέπει να οδηγεί στην προσευχή, την αγάπη, τη μετάνοια και την προσφορά προς τον συνάνθρωπο.
Με ποιο βιβλίο αρχίζουμε;
Ένας άνθρωπος που διαβάζει για πρώτη φορά την Αγία Γραφή δεν είναι απαραίτητο να αρχίσει από την πρώτη σελίδα και να προσπαθήσει να φτάσει γρήγορα μέχρι την τελευταία. Ορισμένα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης περιέχουν δύσκολα γεγονότα, ονόματα και νόμους που χρειάζονται εξήγηση.
Ένας απλός τρόπος είναι να αρχίσουμε από τα Ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης. Εκεί γνωρίζουμε άμεσα τον Ιησού Χριστό, τα λόγια, τις παραβολές, τα θαύματα, τη Σταύρωση και την Ανάστασή Του.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε από το Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, το οποίο είναι σύντομο και παρουσιάζει με ζωντανό τρόπο το έργο του Χριστού. Μπορούμε επίσης να αρχίσουμε από το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, στο οποίο συναντούμε πολλές γνωστές παραβολές και βλέπουμε ιδιαίτερα την αγάπη του Χριστού προς κάθε άνθρωπο.
Λίγο κάθε ημέρα
Δεν χρειάζεται να διαβάζουμε πολλές σελίδες κάθε ημέρα. Μερικές φορές λίγοι στίχοι είναι αρκετοί, αρκεί να τους προσέξουμε και να σκεφτούμε το νόημά τους.
Μπορούμε να ακολουθούμε ένα απλό καθημερινό πρόγραμμα:
Επιλέγουμε μια ήρεμη ώρα.
Κάνουμε τον σταυρό μας.
Λέμε μια σύντομη προσευχή.
Διαβάζουμε λίγους στίχους από το Ευαγγέλιο.
Σκεφτόμαστε ποιο είναι το βασικό μήνυμα.
Επιλέγουμε έναν τρόπο να το εφαρμόσουμε στη ζωή μας.
Δέκα λεπτά προσεκτικής μελέτης μπορούν να είναι πιο ωφέλιμα από πολλές σελίδες που διαβάζονται βιαστικά και χωρίς συγκέντρωση.
Η προσευχή πριν από την ανάγνωση
Πριν ανοίξουμε την Αγία Γραφή, μπορούμε να ζητήσουμε από τον Θεό να μας φωτίσει. Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε πολλά ή δύσκολα λόγια. Μια απλή προσευχή είναι αρκετή:
«Κύριε Ιησού Χριστέ, φώτισε τον νου και την καρδιά μου, για να καταλάβω τον λόγο Σου και να τον εφαρμόσω στη ζωή μου. Αμήν».
Η προσευχή μάς θυμίζει ότι δεν πλησιάζουμε απλώς ένα παλαιό κείμενο. Προσπαθούμε να ακούσουμε το μήνυμα του Θεού και να το δεχτούμε με ταπεινή καρδιά.
Διαβάζουμε αργά και προσεκτικά
Όταν διαβάζουμε ένα βιβλικό απόσπασμα, δεν χρειάζεται να βιαζόμαστε. Μπορούμε να το διαβάσουμε δύο ή τρεις φορές. Κατά τη δεύτερη ανάγνωση ίσως παρατηρήσουμε κάτι που δεν προσέξαμε την πρώτη φορά.
Μπορούμε να σταματήσουμε σε μια λέξη ή φράση που μας έκανε εντύπωση. Στη συνέχεια μπορούμε να αναρωτηθούμε:
Τι συμβαίνει σε αυτό το απόσπασμα;
Ποια πρόσωπα εμφανίζονται;
Τι λέει ή τι κάνει ο Χριστός;
Τι μας διδάσκει για τον Θεό;
Ποιο λάθος πρέπει να αποφύγουμε;
Ποια αρετή καλούμαστε να καλλιεργήσουμε;
Πώς συνδέεται αυτό το μήνυμα με τη ζωή μας;
Οι ερωτήσεις αυτές μάς βοηθούν να μη διαβάζουμε μηχανικά.
Προσέχουμε ποιος μιλά και σε ποιον
Για να καταλάβουμε σωστά ένα χωρίο, πρέπει να εξετάζουμε ποιος μιλά, σε ποιον απευθύνεται και για ποιον λόγο. Δεν είναι κάθε φράση μέσα στην Αγία Γραφή άμεση εντολή του Θεού.
Για παράδειγμα, τα βιβλικά κείμενα καταγράφουν και λόγια ανθρώπων που έκαναν λάθος. Περιγράφουν επίσης αμαρτίες, πολέμους, προδοσίες και αδικίες. Το γεγονός ότι κάτι αναφέρεται στην Αγία Γραφή δεν σημαίνει ότι ο Θεός το εγκρίνει.
Η Αγία Γραφή παρουσιάζει με ειλικρίνεια τόσο το καλό όσο και το κακό που έκαναν οι άνθρωποι. Χρειάζεται, λοιπόν, να καταλαβαίνουμε αν ένα περιστατικό αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση ή προειδοποίηση για κάτι που πρέπει να αποφεύγουμε.
Δεν απομονώνουμε μία φράση
Ένα από τα συνηθέστερα λάθη είναι να παίρνουμε έναν μόνο στίχο και να του δίνουμε τη σημασία που επιθυμούμε. Κάθε στίχος βρίσκεται μέσα σε μια μεγαλύτερη διήγηση ή διδασκαλία.
Για να καταλάβουμε το νόημά του, πρέπει να διαβάζουμε και όσα βρίσκονται πριν και μετά από αυτόν. Αυτό ονομάζεται «εξετάζω τα συμφραζόμενα».
Εάν κάποιος απομονώσει μία φράση, μπορεί εύκολα να δημιουργήσει μια λανθασμένη ερμηνεία. Είναι σαν να ακούμε μόνο μία πρόταση από μια μεγάλη συζήτηση. Χωρίς να γνωρίζουμε όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, μπορεί να παρεξηγήσουμε τον ομιλητή.
Αναγνωρίζουμε το είδος του κειμένου
Η Αγία Γραφή περιέχει διαφορετικά είδη κειμένων. Δεν πρέπει να τα διαβάζουμε όλα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.
| Είδος κειμένου | Τι περιέχει |
|---|---|
| Ιστορική διήγηση | Πρόσωπα και γεγονότα |
| Ποίηση | Ύμνους, εικόνες και συμβολική γλώσσα |
| Προσευχή | Δοξολογία, ευχαριστία, μετάνοια ή παράκληση |
| Προφητεία | Πρόσκληση για επιστροφή στον Θεό και μηνύματα ελπίδας |
| Παραβολή | Απλή ιστορία με βαθύτερο πνευματικό νόημα |
| Επιστολή | Διδασκαλία και συμβουλές προς χριστιανικές κοινότητες |
| Αποκαλυπτικό κείμενο | Σύμβολα και εικόνες που χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία |
Όταν ο Χριστός αφηγείται μια παραβολή, σκοπός Του είναι να διδάξει μια πνευματική αλήθεια. Δεν χρειάζεται να αναζητούμε ένα κρυφό νόημα σε κάθε μικρή λεπτομέρεια της ιστορίας. Πρέπει πρώτα να βρίσκουμε το κεντρικό μήνυμα.
Καταλαβαίνουμε τον συμβολικό λόγο
Η Αγία Γραφή χρησιμοποιεί συχνά εικόνες και σύμβολα. Ο Χριστός είπε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ένα φυσικό φως όπως ο ήλιος ή μια λάμπα. Σημαίνει ότι ο Χριστός διώχνει το πνευματικό σκοτάδι και οδηγεί τον άνθρωπο στην αλήθεια και τη σωτηρία.
Σε άλλο σημείο ο Χριστός ονομάζεται «Καλός Ποιμένας». Η εικόνα αυτή δείχνει ότι αγαπά, προστατεύει και καθοδηγεί τους ανθρώπους, όπως ο καλός ποιμένας φροντίζει τα πρόβατά του.
Ο συμβολικός λόγος κάνει τη διδασκαλία ζωντανή και εύκολη να μείνει στη μνήμη μας. Χρειάζεται, όμως, να αναζητούμε το πνευματικό νόημα πίσω από την εικόνα.
Γνωρίζουμε την εποχή του κειμένου
Τα βιβλικά κείμενα γράφτηκαν σε εποχές πολύ διαφορετικές από τη δική μας. Οι άνθρωποι είχαν διαφορετικά έθιμα, επαγγέλματα, τρόπους ταξιδιού και κοινωνικούς κανόνες.
Όταν γνωρίζουμε το ιστορικό πλαίσιο, καταλαβαίνουμε καλύτερα πολλά γεγονότα. Για παράδειγμα, η παραβολή του Καλού Σαμαρείτη αποκτά βαθύτερο νόημα όταν γνωρίζουμε ότι υπήρχαν μεγάλες εντάσεις ανάμεσα στους Ιουδαίους και τους Σαμαρείτες. Ο Χριστός επέλεξε έναν Σαμαρείτη ως παράδειγμα αγάπης για να δείξει ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να γίνει πλησίον μας.
Δεν χρειάζεται ένας αρχάριος να γίνει ιστορικός. Μια Αγία Γραφή με απλές επεξηγηματικές σημειώσεις μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
Διαβάζουμε μέσα στην Εκκλησία
Η Αγία Γραφή γεννήθηκε και διατηρήθηκε μέσα στην κοινότητα της πίστεως. Για αυτό η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν τη διαβάζει αποκομμένη από την Ιερά Παράδοση.
Η Ιερά Παράδοση είναι η ζωντανή μετάδοση της αποστολικής πίστεως μέσα στη ζωή της Εκκλησίας. Φανερώνεται στη Θεία Λειτουργία, στις αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων, στη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων, στις προσευχές και στους ύμνους.
Η Αγία Γραφή και η Ιερά Παράδοση δεν είναι αντίπαλες. Ανήκουν στην ίδια ζωή της Εκκλησίας. Η Παράδοση μας βοηθά να κατανοούμε την Αγία Γραφή με τον τρόπο που την έζησαν και τη δίδαξαν οι άγιοι άνθρωποι του Θεού.
Ακούμε τα αναγνώσματα στη Θεία Λειτουργία
Κάθε φορά που πηγαίνουμε στη Θεία Λειτουργία, ακούμε κείμενα από την Αγία Γραφή. Διαβάζεται ένα Αποστολικό και ένα Ευαγγελικό ανάγνωσμα.
Το Αποστολικό ανάγνωσμα προέρχεται συνήθως από τις Επιστολές ή τις Πράξεις των Αποστόλων. Το Ευαγγελικό ανάγνωσμα προέρχεται από ένα από τα τέσσερα Ευαγγέλια.
Όταν ακούμε το Ευαγγέλιο στον ναό, στεκόμαστε με σεβασμό και προσοχή. Δεν ακούμε μόνο μια ανάμνηση παλαιών γεγονότων. Ακούμε το ζωντανό μήνυμα του Χριστού που απευθύνεται και σε εμάς σήμερα.
Ρωτάμε όταν δεν καταλαβαίνουμε
Δεν είναι κακό να έχουμε απορίες. Αντίθετα, οι ειλικρινείς ερωτήσεις μπορούν να μας οδηγήσουν σε βαθύτερη γνώση. Ορισμένα χωρία είναι δύσκολα ακόμη και για ανθρώπους που μελετούν την Αγία Γραφή για πολλά χρόνια.
Μπορούμε να ζητήσουμε βοήθεια από έναν ιερέα ή έναν κατηχητή. Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε εγκεκριμένα ορθόδοξα βοηθήματα και ερμηνευτικά έργα. Δεν πρέπει να δεχόμαστε αμέσως κάθε εξήγηση που βρίσκουμε στο διαδίκτυο, επειδή μπορεί να είναι λανθασμένη ή να παρουσιάζει μια διδασκαλία ξένη προς την πίστη της Εκκλησίας.
Η αληθινή μελέτη χρειάζεται υπομονή. Δεν πειράζει αν δεν καταλάβουμε κάτι αμέσως. Μπορούμε να το σημειώσουμε, να συνεχίσουμε την ανάγνωση και να επιστρέψουμε σε αυτό αργότερα.
Δεν χρησιμοποιούμε την Αγία Γραφή σαν μέσο μαντείας
Δεν είναι σωστό να ανοίγουμε τυχαία την Αγία Γραφή και να θεωρούμε ότι ο πρώτος στίχος που θα δούμε προβλέπει το μέλλον ή δίνει αυτόματα απάντηση σε κάθε προσωπικό μας δίλημμα.
Η Αγία Γραφή δεν είναι βιβλίο μαντείας. Είναι ο λόγος του Θεού που μας διδάσκει την πίστη, τη μετάνοια, την αγάπη και τη σωστή ζωή.
Όταν πρέπει να πάρουμε μια σοβαρή απόφαση, προσευχόμαστε, εξετάζουμε τα πραγματικά δεδομένα, ζητάμε υπεύθυνη συμβουλή και προσπαθούμε να ενεργήσουμε σύμφωνα με τις αρχές του Ευαγγελίου.
Δεν τη χρησιμοποιούμε για να καταδικάζουμε τους άλλους
Μερικές φορές ένας άνθρωπος μπορεί να θυμάται βιβλικούς στίχους μόνο για να κατηγορεί τους άλλους. Αυτό δεν είναι σωστή χρήση της Αγίας Γραφής.
Ο λόγος του Θεού είναι πρώτα ένας καθρέφτης για τη δική μας ψυχή. Μας βοηθά να αναγνωρίζουμε τα δικά μας λάθη, να μετανοούμε και να διορθώνουμε τη ζωή μας. Δεν μας δόθηκε για να αισθανόμαστε ανώτεροι ή για να πληγώνουμε ανθρώπους.
Ο Χριστός συνδύαζε πάντοτε την αλήθεια με την αγάπη. Έλεγχε την αμαρτία, αλλά δεν περιφρονούσε τον άνθρωπο. Καλούμαστε και εμείς να ακολουθούμε το ίδιο παράδειγμα.
Από τη γνώση περνάμε στην πράξη
Η σωστή ανάγνωση της Αγίας Γραφής δεν τελειώνει όταν κλείσουμε το βιβλίο. Συνεχίζεται στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε, εργαζόμαστε και συμπεριφερόμαστε.
Αν διαβάσουμε για τη συγχώρηση, μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα συμφιλίωσης. Αν διαβάσουμε για την ελεημοσύνη, μπορούμε να βοηθήσουμε κάποιον που έχει ανάγκη. Αν διαβάσουμε για την αλήθεια, μπορούμε να αποφύγουμε ένα ψέμα. Αν διαβάσουμε για την προσευχή, μπορούμε να αφιερώσουμε λίγο χρόνο στον Θεό.
Η Αγία Γραφή μοιάζει με έναν χάρτη. Ο χάρτης μάς δείχνει τον δρόμο, αλλά πρέπει και εμείς να αρχίσουμε να περπατάμε.
Ένα απλό παράδειγμα με τον Καλό Σαμαρείτη
Διαβάζουμε την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη. Ένας άνθρωπος δέχεται επίθεση από ληστές και μένει τραυματισμένος στον δρόμο. Κάποιοι τον βλέπουν, αλλά περνούν από δίπλα του χωρίς να βοηθήσουν. Ένας Σαμαρείτης, όμως, σταματά, περιποιείται τα τραύματά του και φροντίζει για την ασφάλειά του.
Πρώτα παρατηρούμε τι συνέβη. Έπειτα βρίσκουμε το κεντρικό μήνυμα: πλησίον μας είναι κάθε άνθρωπος που χρειάζεται την αγάπη και τη βοήθειά μας.
Τέλος, αναρωτιόμαστε πώς θα το εφαρμόσουμε. Μπορεί να βοηθήσουμε έναν ηλικιωμένο, να στηρίξουμε έναν φίλο που δυσκολεύεται ή να μιλήσουμε σε ένα παιδί που όλοι αποφεύγουν. Έτσι το Ευαγγέλιο γίνεται πράξη.
Ένα απλό εβδομαδιαίο πρόγραμμα
| Ημέρα | Μικρή μελέτη |
|---|---|
| Δευτέρα | Διαβάζω λίγους στίχους από το Ευαγγέλιο |
| Τρίτη | Ξαναδιαβάζω το ίδιο απόσπασμα |
| Τετάρτη | Σημειώνω μια φράση που μου έκανε εντύπωση |
| Πέμπτη | Αναζητώ την εξήγηση μιας δύσκολης λέξης |
| Παρασκευή | Σκέφτομαι ποιο λάθος μου χρειάζεται διόρθωση |
| Σάββατο | Κάνω μια πράξη αγάπης που συνδέεται με το απόσπασμα |
| Κυριακή | Ακούω προσεκτικά το Ευαγγέλιο στη Θεία Λειτουργία |
Τι πρέπει να θυμόμαστε;
Διαβάζουμε την Αγία Γραφή με προσευχή, πίστη, υπομονή και ταπεινοφροσύνη. Αρχίζουμε με μικρά αποσπάσματα, προσέχουμε τα συμφραζόμενα και αναζητούμε το κεντρικό μήνυμα.
Δεν απομονώνουμε φράσεις, δεν δίνουμε αυθαίρετες ερμηνείες και δεν χρησιμοποιούμε την Αγία Γραφή για μαντεία ή για να καταδικάζουμε άλλους ανθρώπους. Όταν συναντάμε ένα δύσκολο σημείο, ζητάμε βοήθεια από την Εκκλησία.
Το σημαντικότερο είναι να εφαρμόζουμε όσα μαθαίνουμε. Η αληθινή μελέτη του λόγου του Θεού φαίνεται στην αγάπη, τη συγχώρηση, την ταπεινοφροσύνη και τις καλές πράξεις μας.
Μικρή προσευχή
Κύριε Ιησού Χριστέ, άνοιξε τον νου και την καρδιά μου, για να καταλαβαίνω τον λόγο Σου. Χάρισέ μου υπομονή, ταπεινοφροσύνη και καθαρή σκέψη. Βοήθησέ με να μην ακούω μόνο τη διδασκαλία Σου, αλλά να την εφαρμόζω καθημερινά με αγάπη. Αμήν.
Ερωτήσεις επανάληψης
Από ποια βιβλία μπορεί να αρχίσει ένας νέος αναγνώστης;
Γιατί είναι καλύτερο να διαβάζουμε λίγους στίχους προσεκτικά;
Τι μπορούμε να κάνουμε πριν από την ανάγνωση;
Τι σημαίνει ότι εξετάζουμε τα συμφραζόμενα;
Γιατί δεν διαβάζουμε όλα τα βιβλικά κείμενα με τον ίδιο τρόπο;
Γιατί χρειάζεται να γνωρίζουμε την εποχή ενός κειμένου;
Πώς μας βοηθά η Εκκλησία να κατανοήσουμε την Αγία Γραφή;
Γιατί δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε την Αγία Γραφή για μαντεία;
Γιατί δεν πρέπει να τη χρησιμοποιούμε για να καταδικάζουμε τους άλλους;
Με ποιον τρόπο μπορεί ο λόγος του Θεού να γίνει πράξη στη ζωή μας;
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου